Gusül abdesti nasıl alınır, hangi durumlarda farzdır?
Gusül abdesti, İslam dininde hükmi temizliğin sağlanması ve ibadetlere engel olan büyük kirlilik halinden kurtulmak amacıyla tüm vücudun hiçbir kuru yer kalmayacak şekilde yıkanması şeklinde yerine getirilen farz bir temizlik ibadetidir. Bedenin belirli bölgelerinin değil, baştan ayağa kadar tamamının suyla yıkanmasını zorunlu kılan bu arınma biçimi, hem manevi bir hazırlık hem de fiziki bir hijyen standardı sunar. İslam hukukuna göre gusül abdesti, belirli fıkhi gerekçelerin ortaya çıkması durumunda her Müslüman mükellef için yerine getirilmesi zorunlu bir yükümlülük haline gelir. Bu yükümlülüğün doğmasında hem fizyolojik süreçler hem de şer'i hükümler belirleyici rol oynar.
Gusül abdestinin farz kılındığı durumlar fıkıh literatüründe net bir şekilde sınıflandırılmıştır. Bu durumların başında cünüplük hali gelir. Cünüplük, cinsî münasebet (cinsel ilişki) gerçekleşmesiyle veya uykuda olsun uyanıkken olsun şehvetle meninin dışarı çıkması (ihtilam) durumunda meydana gelir. Cinsel birleşme, gerek kadının gerekse erkek için meninin gelip gelmediğine bakılmaksızın abdestin farz olmasını, yani gusledilmesini zorunlu kılar. Zira sünnette yer alan hükümlere göre sünnet yerlerinin birbirine temas etmesi guslü gerektirir. Bununla birlikte, cinsî münasebet olmaksızın sadece şehvet hissiyle ve fışkırarak gelen meni de cünüplük halini doğurur. İhtilam olayı ise kişinin uykusunda cinsel içerikli bir rüya görmesi neticesinde meninin gelmesiyle gerçekleşir ve uyandığında çamaşırında bu sıvıyı gören kişinin gusül alması farz olur.
Cünüplük dışında kadınlara özgü fizyolojik durumlar da gusül abdestini farz kılar. Bunların ilki adet (hayız) halidir. Kadınların aylık biyolojik döngüleri içerisinde rahimden gelen kanamanın sona ermesiyle birlikte, ibadetlere dönebilmeleri için gusül abdesti almaları şarttır. Adet kanamasının tamamen kesildiğini gösteren beyaz akıntının görülmesi veya kanamanın kesilmesiyle beraber temizlenildiğine kanaat getirilmesi üzerine gusül farz olur. İkinci durum ise lohusalık (nifas) halidir. Doğum sonrasında rahimden gelen lohusalık kanamasının süresinin dolması veya bu süreden önce kesilmesi durumunda da lohusalık hali sona erer ve kadının gusletmesi farz hale gelir. Adet ve lohusalık dönemlerinde kadınlar namaz kılamaz, oruç tutamaz ve Kuran-ı Kerim'i elleyemezler; bu kısıtlamaların kaldırılabilmesi ve ibadet hayatına kaldıkları yerden devam edebilmeleri ancak gusül abdestiyle mümkündür.
Bunların haricinde, nadiren görülen ancak fıkhi açıdan bağlayıcı olan durumlar da mevcuttur. Örneğin, vefat eden Müslümanların yıkanması (tenasüt) hayatta kalanlar için kifai farzdır. Her ne kadar bu gusül merasimi ölen kişi adına başkaları tarafından yerine getirilse de, gasil (yıkayıcı) abdesti kapsamına girer. Ayrıca yeni Müslüman olan kişilerin, İslam'a girmeden önceki hayatlarında cünüp veya hayızlı olma ihtimallerine binaen, kelime-i şehadet getirip Müslüman olduktan hemen sonra gusletmeleri fıkhi açıdan tavsiye edilen ve bazı mezheplere göre gerekli görülen durumlar arasındadır.
Gusül abdestinin sıhhatli ve geçerli olabilmesi için yerine getirilmesi gereken temel şartlar, yani farzları üç tanedir. Bu üç şarttan birinin dahi eksik kalması durumunda gusül abdesti geçersiz sayılır ve kişi hala cünüp kabul edilir. Bu farzlar sırasıyla ağza su vermek, burna su çekmek ve bütün vücudu yıkamaktır.
Birinci farz olan ağza su vermek (mazmaza), ağız boşluğunun tamamının suyla çalkalanmasını ve suyun diş etlerine, dilin her yerine temas etmesini kapsar. Oruçlu olmayan kişilerin ağza su verirken suyu boğazlarına kadar ulaştırmaları (mübalağa yapmaları) sünnettir, ancak oruçlu olunan durumlarda boğaza su kaçma riskine karşı bu ihtiyatla yapılır. İkinci farz olan burna su çekmek (istinşak), suyun burun deliklerinden içeriye, burnun yumuşak kısmına kadar çekilmesini ve iyice temizlenmesini ifade eder. Bu işlem sırasında burnun içindeki kurumuş kalıntıların giderilmesi ve suyun burnun en üst noktalarına kadar ulaşması sağlanmalıdır. Üçüncü ve en kapsamlı farz ise bütün vücudun yıkanmasıdır. Vücutta iğne ucu kadar bile kuru yer kalmayacak şekilde suyun her noktaya ulaştırılması gerekir. Göbek çukuru, küpe delikleri, saç dipleri, sakal ve bıyık araları, kaşlar ve ten kıvrımları suyun ulaşması zor yerler olduğundan buralara ayrıca özen gösterilmelidir. Kadınların küpe deliklerinin kapanmış olması durumunda sorun yoktur, ancak delikler açık ve su alabilecek durumdaysa buraların da ıslanması sağlanmalıdır. Saçları örülü olan kadınların guslederken saç örgüsünün diplerine suyun ulaşması şarttır, ancak saç örgüsünün tamamının çözülmesi farz değildir; yeter ki saçın dibindeki deriye su iyice nüfuz etsin. Erkeklerin ise gür sakalları varsa, suyun sakal tellerinin arasından geçerek cilde ulaşmasını sağlamak için sakallarını parmaklarıyla hilallemeleri, yani aralarına su geçirmeleri gerekir.
Gusül abdestinin sünnetlerine uygun olarak, eksiksiz ve huzurlu bir şekilde alınması için belirli bir sıralama takip edilir. Bu sıralama, Peygamber Efendimizin sünnet-i seniyyesine dayandırılmıştır ve abdestin hem manevi hem de maddi temizlik amacını en üst düzeyde yerine getirmesini sağlar. Gusle başlarken niyet etmek önemli bir adımdır. Niyetin kalben yapılması yeterli olmakla birlikte dille söylenmesi de mümkündür. "Niyet ettim Allah rızası için gusül abdesti almaya" şeklinde niyet edilir. Niyetin hemen ardından eller yıkanır. Euzü besmele çekilerek eller bileklere kadar sabunla temizlenir. Sonrasında tenasül uzuvları, yani ön ve arka avret mahalli, üzerinde meni veya herhangi bir necis madde (pislik) kalıntısı olup olmadığına bakılmaksızın iyice yıkanır ve temizlenir. Bu temizlik, vücudun diğer bölgelerine pisliğin yayılmasını engellemek amacıyla yapılır.
Avret yerlerinin temizlenmesinin ardından, eller tekrar yıkanır veya sabunlanır. Bu aşamadan sonra normal namaz abdesti alınır. Gusül abdesti alırken alınan bu abdest, normal namaz abdestinin birebir aynısıdır. Önce eller yıkanır, ağza üç kez su verilir, burna üç kez su çekilip temizlenir, yüz yıkanır, kollar dirseklere kadar yıkanır, baş meshedilir ve kulaklar temizlenir, ardından ayaklar yıkanır. Namaz abdesti alındıktan sonra başa üç kez su dökülerek iyice ovuşturulur ve saç diplerine suyun ulaşması sağlanır. Başın ardından önce sağ omuzdan başlayarak vücuda su dökülür, omuzlar ve sağ kol yıkanır, ardından sol omuz ve sol kol yıkanır. Son olarak gövdenin ön ve arka kısımları ile bacaklar yıkanarak tüm vücut baştan aşağı ovuşturulur. Banyo sırasında suyun vücudun her yerine ulaştığından emin olmak için ellerle ten ovulmalıdır.
Gusül abdesti alırken dikkat edilmesi gereken bazı hassas noktalar ve yaygın yapılan hatalar bulunmaktadır. Özellikle suyun tenle buluşmasını engelleyecek unsurların önceden giderilmesi şarttır. Vücutta suyun deriye temasını önleyen oje, tiner, mum, hamur kalıntıları veya benzeri kimyasal maddeler varsa, gusülden önce bunların tamamen çıkarılması gerekir. Aksi takdirde suyun altında kalan deri kuru kalacağı için gusül abdesti geçersiz sayılır. Estetik dolgular, diş telleri veya dövmeler gusle engel değildir çünkü dövme derinin altında kalır ve diş telleri zaruri tıbbi müdahaleler kapsamındadır. Ancak vücut üzerinde sonradan yapışmış ve suyun geçişini bloke eden yabancı maddeler titizlikle temizlenmelidir.
Banyo esnasında su tasarrufuna dikkat etmekle birlikte, farzların yerine gelip gelmediği konusunda vesveseye düşmemek gerekir. Ağza ve burna verilen suyun yutulmamasına özen gösterilmeli, ancak normal gargara esnasında kazara boğaza kaçan su miktarı oruçlu olunmayan durumlarda gusle zarar vermez. Gusül abdesti tamamlandıktan sonra, tekrar normal bir namaz abdesti almak gerekmez; çünkü gusül abdesti zaten namaz abdestini de kapsar ve kişinin namaz kılabilmesi için yeterlidir. Ancak gusül abdesti aldıktan sonra abdesti bozan herhangi bir durum (idrar yapmak, gaz çıkarmak, yellenmek vb.) gerçekleşirse, sadece namaz abdesti tazelenir, yeniden gusletmek gerekmez.
gusül, fıkıh, temizlik
0 Yorum:
Yorum Gönder